سبز ، آبی ، کبود

             مزرع سبز   فلک دیدم و داس مه نو / یادم از کشته‏ی خویش آمد و هنگام درو  "حافظ"

اندیشیدن به جهان پیرامون جز از طریق واژگان ممکن نیست و شناخت بسیاری از واژگان،تنها در بستری از واکاوی‏های تاریخی،ریشه‏شناسی و مردم‏شناسی امکان‏پذیر خواهد بود؛ در این مسیر گاهی گسستگی‏های پدید می‏آید که محقق ناآشنا را دچار سردرگمی می‏نماید؛

به نظر این‏جانب یکی از راه‏های شناخت حلقه‏های مفقوده‏ی فرهنگی ،توجه به سیر تطور واژگان در گویش‏های موجود است‏چرا که گویش‏ها و لهجه‏های موجود به مثابه آخرین سنگرهایی هستند که وظیفه‏ی نگاهبانی از مجموعه‏ی فرهنگ و آداب و رسوم یک ملت را بر دوش می‏کشند ، و گاه آن‏قدر خسته و فرسوده‏اند که بیم آن می‏رود که در اولین گریوه ،آرام و نرم ، بی‏آن که آه و ناله‏ای سردهند بار را بر زمین نهاده "سر خویش گیرند و راه مجانبت در پیش" و این ابتدای تاسفی  است پایان‏ناپذیر.

باری ، به بیتی برمی‏گردیم که بر پیشانی این نوشته حک گردیده تا با نکته‏ی ظریفی از جهان‏شناسی مردمان این مرز و بوم بیش‏تر آشنا شویم:

بسیار جالب است بدانیم که گذشتگان ما میان رنگ‏های آبی ،سبز و کبود تمایز چندانی قائل نبودند و تقریبا تمام آن‏ها را یک رنگ می‏پنداشتند ، برای جوان امروزی از روز هم روشنتر است که آسمان آبی است اما وقتی به این ابیات توجه می‏کنیم در نهایت شگفتی به این نکته پی می‏بریم که شاعران و نویسندگان بزرگ ایران‏زمین بارها و بارها ، اسمان را سبز و کبود دانسته‏اند :

تو گفتی آسمان دریاست از سبزی و بر رویش / به پرواز اندر آورده‏است ناگه بچگان عنقا (سیمرغ)"فرخی سیستانی-ق 5"

پیش از این کاین سقف سبز و طاق مینا برکشند/ منظر چشم مرا ابروی جانان طاق بود     "حافظ"

در بیت آغاز کلام نیز به‏وضوح حافظ آسمان را سبز نامیده است این‏جاست که دیگر از این که شاعران یا نویسندگان آسمان را سبز یا کبود نامیده‏اند متعجب نمی‏شویم.

اما دوستانی که با گویش آمره آشنا هستند می‏دانند که در این گویش هم تمایزی میان این رنگ‏ها نیست و به‏ویژه قدیمی‏ترها آبی و کبود را کاملا یکسان می‏بینند و می‏دانند؛

مثلا : به آتشی که مانند شعله‏ی گاز ،زیبا و بی‏دود می‏سوزد می‏گویند "کُوّ اِدوَشِه :کبود می‏سوزد"

یا اگر شی‏ای را بخواهند که روکش یا جلد آبی دارد ؛می‏گویند:" اُ جلد کُوّ هاده: آن جلد آبی را بده."