نام‏ گوسفندان و روش شناسایی آن‏ها(۱)

يكي از جلوه‌هاي مردم نگاري و مردم‌شناسي، مطالعه‌ي نقش عوامل محيطي(جاندار و غير جاندار) در زندگي ساكنان روستاهاست.

از مظاهر مهم زندگي روستايي توليد شير، ماست، لبنيات و گوشت در حد مصارف روزانه و گاهي مازاد بر آن بوده است كه لازمه آن نگهداري دام در كنار زندگي خرده كشاورزي بوده است.

دامداري يكي از اركان زندگي روستايي تا چند دهه قبل بوده و در آمره نيز هر خانواري به فراخور وسعت مكاني و مالي چند يا چندين گوسفند را نگهداري مي‌نموده است.

 درزندگی روستایی پيشين و مدل دامداری سنتي، از آن‏جا که  معاش یک خانه و خانواده با انواع دام پیوندی ناگسستنی  داشته است ؛ شناسايي دقيق هر يك از احشام با ويژگي‌ها و جزييات دقيق لازم بوده است تا ارتباط  با این جزء از پازل همیشگی زندگي، پیوندی زنده و جاندار باشد و حضور آن‌ در تمام مراحل زندگي،وجودی كاملا محسوس جلوه نمايد.

یکی از زیباترین و شگفت‏انگیزترین جلوه‏های زندگی روستایی، روش شناسایی و نام‏گذاری گوسفندان و  مجموع چها رپایان ‏است؛ جالب اين است كه صاحبان گوسفندان تمام آن‌ها را با تمام مشخصاتشان به ياد داشته‌ و باز هم جالب‌تر اين كه چوپان تك تك احشام را با ريزترين مشخصه‌ها و نام صاحبان هر يك در خاطر داشته است.‌

اين نام‏گذاری، بر اساس ویژگی‏هایی از قبیل : رنگ، سن ، جنسیت ، نوع گوش و... اتفاق مي‌افتاد، در سلسله نوشته‌هايي برآنيم تا بخشي از تنوع نام‌ گوسفندان را واكاوي نماييم:

الف: نام گوسفند و بز بر اساس جنسیت و سن

بِزغالیَه: بزغاله

بِزَّ: بز

وَریَه: بره

تکه: بزغاله نر

کُلّار: بزغاله‏ای که تازه وارد دو سالگی شده است.

دوبُر: بز نر سه یا چهار ساله

چَپُش: بزغاله ماده ساله به بالا

میش: گوسفند ماده

تُقُلی: گوسفند ماده دو ساله

شیشَک: گوسفند دو ساله به بالا

قوچّ: گوسفند نر ،بره قوچ

شصتی (وَرَّه شصتی):بره یا بزغاله‏ای که هم علف‏خوار است و هم شیر می‏خورد.

                                                  منبع: آقايان محمدعلي عادلخاني(پدر بزرگوارم)-قاسم حاج بابايي